Hoeveel invloed heb ik als consument op het klimaat?

Als CO2 uitstoot een probleem is voor het klimaat, wie moet daar dan iets aan doen? We hebben in Parijs uitgesproken dat we klimaatverandering willen voorkomen. En dat we de huidige verwachte 4 graden opwarming van de aarde ombuigen tot maximaal 2 graden (we zitten al op 1). Dat betekent dat “we” iets anders moeten doen dan nu. Maar.. wie is eigenlijk die “we” die het anders moet gaan doen?

1bdec00

In vorige blogs heb ik stilgestaan bij waarom het anders moet, hoeveel anders en welke verschillende smaakjes anders er zijn. Maar.. Wie gaat het anders doen? Wie heeft de meeste invloed? Wie kan keuzes maken die de CO2 omlaag brengen? Is het de overheid? De bedrijven? Ikzelf? Doen mijn persoonlijke keuzes ertoe?

Mijn achterliggende vraag is eigenlijk: hoeveel invloed heb ik in mijn rol als consument? Als die groot is, dan heeft het zin om mijn leven, mijn uitgaven, eco-proof maken. Maar als mijn rol als consument op nationale schaal zeer klein blijkt te zijn, dan zou ik mij bedrogen voelen door NGO’s die aanmoedigen tot vegetarisch eten en autodelen. Dan kan ik beter in mijn rol als stemmende burger de overheid beïnvloeden, of in mijn rol als werknemer (of werkgever) mijn organisatie helpen te verduurzamen. In welke rol maak ik het meeste verschil? Of zijn ze wellicht allemaal nodig?

De drie actoren

Laten we de 3 genoemde actoren verder onderzoeken.

  1. Het bedrijfsleven produceert: de keuzes bij het produceren van producten en leveren van diensten bepalen de milieu-impact. Bijvoorbeeld: papier maken kost heel veel energie (houtpulp wordt drooggestookt, papier wordt getransporteerd), maar je kunt kiezen voor duurzame alternatieven (windenergie, duurzaam opgewekt waterstof). Unilever wil straks 100% duurzaam ingekocht hebben voor alle supermarktproducten, mede omdat zij anders domweg voorzien dat hun toeleveranciers door klimaatopwarming niet meer genoeg ingrediënten kunnen verbouwen (90% van de koffieplanten overleeft het niet als de aarde verder opwarmt).
  2. De consument consumeert: jij en ik kopen producten (wc-rol, smartphone) en diensten (hypotheek, televisie-abonnement). Gemiddeld gaven huishoudens zo’n €34 duizend uit in 2015. De manier waarop we dit besteden bepaalt mede hoeveel CO2 uitstoot er is (minder bij gerecycled wc-papier, meer bij een groot TV-scherm).
  3. De overheid produceert, consumeert en bepaalt de regels: de overheid bepaalt bijna de helft van de Nederlandse economie (45% van de 800 miljard BBP). Dit aandeel valt uiteen in productie (15% BBP, bijvoorbeeld zorg, onderwijs en wegen) en consumptie (30% BBP, bijvoorbeeld gebouwen, auto’s en computers). Daarnaast is de wetgevende functie natuurlijk belangrijk in milieu-zaken. Zo bevat het recente regeerakkoord van Rutte III uitspraken over verhogen van belasting op energie, vliegen en een hogere CO2 prijs.

Verdeling van de invloed

Welke van de drie hebben significante invloed op de CO2 uitstoot? Wat is eigenlijk een logische verdeling van de invloed op verduurzaming? We bouwen de redenatie stapje voor stapje op:

  • 100: we beginnen simpel: uiteindelijk wordt alles door de 17 miljoen eindgebruikers in Nederland gekocht, gekozen of gestemd, dus de consument heeft 100% invloed en is daarmee bepalend voor de CO2-impact. Hiermee onderschat je volgens mij echter de invloed van producenten die (1) intern gemotiveerd zijn om positief bij te dragen aan de maatschappij (Unilever, Eneco, NS, KPN), of die (2) duurzaamheid als een concurrentievoordeel zien (Philips, PicNic, Tesla) en zo CO2 uitstoot besparen, zelfs al boeit duurzaamheid hun klanten niet direct.
  • 50/50: de CO2 wordt deels bepaald door producenten, deels door consumenten. Je zou kunnen zeggen: het is een shared effort, dus 50/50. De overheid produceert en consumeert ook mee, dus die valt in beide categorieën. Hiermee negeer je eigenlijk het effect van wetgeving. Dat is echter problematisch, aangezien er voorbeelden zijn van wetgeving die duidelijk significante impact hebben, zoals bijvoorbeeld het verbieden van alle gloeilampen (2012) en het verplichten van energieneutrale nieuwbouw (per 2030). Duidelijk voorbeelden van hoe de overheid ingrijpt in de markt om duurzame transitie te versnellen.
  • 33/33/33: stel we proberen in te schatten hoe groot het aandeel is van wetgeving. Uitgaande van de CO2 verdeling van MilieuCentraal, zien we dat huishoudelijke energie circa 20% is van de 25 ton CO2 per huishouden. Hier heeft de overheid een zeer grote impact, gezien het besluit dat straks alle nieuwbouw energieneutraal moet zijn. Verder stimuleert de overheid zonnepanelen (via subsidie en saldering) en duurzame energieopwekking (subsidie). Laten we zeggen dat de overheid bij 10% van die 20% de belangrijkste beinvloeder is. Categorie 2: reizen is ongeveer een kwart van de huishoudelijke CO2 impact. De overheid (in dit geval vooral de EU) stimuleert duurzaam transport door steeds hogere eisen te stellen aan de uitstoot CO2 per kilometer. En straks dus een vliegtaks. De treinen van de NS (in handen van de overheid) rijden nu 100% op windenergie. Ook voor deze categorie lijkt het me fair te stellen dat de overheid de helft bepaalt, zeg ca 13%. Bij de overige categorieën (eten en spullen) heeft de overheid een minder grote vinger in de pap m.b.t. CO2, zeg nog eens 10%. Dat maakt 10+13+10 = 33%. De rest verdelen we weer 50/50 over producenten en consumenten, dus 33/33/33. In een eerdere blog ben ik voor het gemak uitgegaan van een gelijke invloed op de CO2-uitstoot: 1/3 bedrijfsleven, 1/3 consument, 1/3 overheid. Dit blijkt bij nader inzien geen hele onlogische indeling. Toch wil ik nog 1 stap verder gaan:
  • 50/30/20: laten we nog even stilstaan bij deze vraag: klopt het wel dat producenten en consumenten evenveel invloed hebben op de CO2 uitstoot? Mijn vermoeden is dat consumenten een grotere invloed hebben. Ik denk namelijk dat het aanbieden van duurzamere alternatieven nog niet altijd ook de vraag vergroot. Denk aan treinen die op windenergie rijden, maar daardoor niet opeens vol zitten. Andersom zie ik vaker gebeuren: als consumenten milieu belangrijk vinden bij het kiezen van hun aankopen, dan is er vaak wel een bedrijf wat er op inspeelt: bananen (rainforest alliance), wc-papier (recycled), tuinmeubilair (100% FSC), duurzame etensbezorging (picnic), supermarkt (AH, Marqt), auto (Tesla, VW, Volvo, Toyota). Recent nog maakten AH, Aldi en Jumbo bekend onder druk van consumenten (MilieuDefensie) de eigen zuivelproducten geheel biologisch te gaan inkopen. De boeren wilden wel, maar de supermarkten moesten overgehaald worden om het in de schappen te leggen. Iets soortgelijks is gelukt met consumentenaandacht voor de plofkip. Kortom: consumenten hebben meer invloed op het duurzame aanbod dan producenten.

Conclusie: consument is grootste beïnvloeder van CO2

Hoewel het nooit echt uit te rekenen zal zijn, denk ik met bovenstaande argumenten een goede aanzet te hebben gemaakt voor een rangorde van invloed op CO2: 50% consument, 30% overheid, 20% producent.

Als dit klopt, betekent dat dus dat ik, jij, wij allemaal, primair als consument bepalen of we een CO2-neutrale maatschappij worden, vervolgens als stemmende burger (denk goed na over je volgende stem!), en daarna pas als werknemer/werkgever (maar blijf wel doorgaan met alle mooie MVO-activiteiten!).

Doorredenerend in die richting zou je kunnen zeggen dat wij als consumenten middels onze keuzes 100 van de 200 megaton CO2 per jaar zullen moeten besparen? Of op persoonsniveau: hoe kan ik 5 van de 10 ton CO2 jaarlijks besparen? Daaraan zal ik binnenkort een vervolgblog wijden..

Advertenties

Een gedachte over “Hoeveel invloed heb ik als consument op het klimaat?

  1. Interessante kijk op de zaak. Vooral om even te kijken in welke categorie ik val. Ik geef namelijk helemaal niks om CO2 uitstoot en zeespiegel stijging. Ik ben niet overtuigd dat er een verband is.
    Ik geef echter wel om een schoon milieu en dieren welzijn.
    Eigenlijk dus interessant dat ik met hele andere redenen toch dezelfde soort keuzes maak.
    Ik herinner me uit mijn IO tijd dat je toen ook al gemotiveerd was voor deze zaken. Leuk om te zien dat het nog steeds een belangrijke drive voor je is.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s